Kennis en competentie
Minister Donner koos in het najaar van 2009 voor een in Den Haag geliefd middel bij de aanpak van complexe en gevoelige zaken: hij zette een serie commissies van wijzen aan het werk en gaf hen een brede opdracht mee.
De eerste commissie die aan de slag ging, kwam er niet uit. Commissievoorzitter Don moest de minster afgelopen herfst zijn opdracht teruggeven, omdat de commissie niet tot een eensluidend advies kon komen over de parameters voor de beleggingsrendementen van pensioenfondsen. De overige twee commissies, onder leiding van respectievelijk de hoogleraren Jean Frijns en Kees Goudswaard, kwamen begin dit jaar wél met een advies aan de minister.
Stelsel onder druk
Professor Kees Goudswaard, voorzitter van de Commissie Toekomstbestendigheid Pensioenen, bracht zijn rapport eind januari uit. “Het huidige Nederlandse pensioenstelsel moet aangepast worden om goed opgewassen te kunnen zijn tegen de gevolgen van de vergrijzing en de financiële onzekerheden. Daarom zijn keuzes noodzakelijk,” zo concludeerde Goudswaard. Op termijn zijn de huidige pensioenambities niet betaalbaar, en bovendien is de rek uit de premies, vond de commissie. De keuze die zij voorlegde was kort gezegd een lagere pensioenambitie, of het accepteren van meer risico’s. Het zou werknemers en gepensioneerden in dat laatste geval wel zonneklaar moeten zijn welke risico’s ze lopen.
Zelf actief sturen, vraagt voldoende expertise
Kennis
Professor Jean Frijns, een oudgediende in de sector, onderzocht in opdracht van de minister of pensioenfondsen de afgelopen jaren hun beleggingsbeleid op een verantwoorde wijze hebben vormgegeven en uitgevoerd. De commissie presenteerde halverwege januari haar conclusies. “Pensioenfondsbesturen moeten bewustere, strategische keuzes maken in de risico’s die ze (willen) lopen en voldoende greep houden op de uitvoering van hun beleggingen,” zo liet Frijns weten. “Ook moet het bestuur van het fonds voldoende tegenwicht kunnen bieden aan instituties die hun beleggingen uitvoeren.” Juist die laatste conclusie raakt aan de deskundigheid van pensioenfondsbestuurders. Volgens Frijns moet het bestuur van een fonds in alle stadia van het beleggingsproces effectief in control zijn en een tegenwicht kunnen bieden aan uitvoerders en aanbieders van beleggingsproducten. Om dat tegenwicht verantwoord te kunnen bieden, moet een pensioenfondsbestuur over voldoende expertise beschikken op het gebied van risicomanagement en vermogensbeheer, om zo zelf actief te kunnen sturen, aldus de commissie.
Kennis is absoluut noodzakelijk maar competent zijn is ook cruciaal
Competenties
Goed besturen is meer dan deskundig zijn. Het vraagt om luisteren, kijken, het toepassen van opgedane kennis en ervaring, een gedegen oordeelsvorming en vervolgens doortastend acteren. De sector onderkent dit en heeft het deskundigheidsdossier serieus opgepakt. Dit resulteerde in het opstellen van de deskundigheidseisen. Veel besturen hebben de afgelopen tijd veel geïnvesteerd in de ontwikkeling van hun deskundigheid op deskundigheidsniveau 1 en 2. Maar kennis alleen garandeert geen goed bestuur. Het gaat er om wat je met die kennis doet. Dus naast kennisvergaring wordt ook competentieontwikkeling steeds belangrijker. Bestuurdersopleidingen zullen het veld van die competenties meer en meer gaan bestrijken.
In een tijd van een snel veranderende wereld waarin maatschappelijke, politieke en demografische ontwikkelingen zich in steeds vlotter tempo voltrekken, is ook aanpassingsvaardigheid een nieuw vereiste. Creativiteit, flexibiliteit, maatschappelijke en politieke sensitiviteit en improvisatievermogen worden steeds belangrijker. Want kennis is absoluut noodzakelijk, maar om gedegen te besturen, is ook competent zijn cruciaal.