Peter Gortzak, Jaap Jongejan, Eddy Haket, Cees Oudshoorn
Het recente principeakkoord van de sociale partners over de pensioenen en de AOW wordt soms verkeerd uitgelegd. Pensioenen blijven moeilijke materie. Twee beelden verdienen een nuancering.
In de eerste plaats klopt het niet dat wij willen overstappen op een individueel beschikbaar premiesysteem (individueel 'defined contribution'). Wie het akkoord leest, ziet dat sociale partners nadrukkelijk de basis van het huidige stelsel willen behouden. Het blijft gaan om collectieve en solidaire pensioencontracten.
Wel willen de sociale partners het pensioenstelsel beter bestand maken tegen financiële schokken. Het is duidelijk dat tijdelijke premieverhoging niet meer werkt om schokken op te vangen. Eén procent premieverhoging leidt nu al in veel pensioenfondsen tot een verbetering van de dekkingsgraad van slechts 0,2 procent. Door de vergrijzing zullen premieverhogingen alleen onvoldoende werken. Als wij niets doen, wordt het pensioenstelsel onhoudbaar.
Mee- en tegenvallers gedeeld
Op dit moment worden bij slechte financiële resultaten de pensioenen niet geïndexeerd. In het uiterste geval worden pensioenuitkeringen en opgebouwde rechten gekort ('afstempelen'). Sociale partners zijn in het nieuwe principeakkoord overeengekomen om uiterlijk in 2012 met nieuwe pensioencontracten te komen die meer mogelijkheden bieden voor het opvangen van de slechte resultaten. Financiële meevallers zullen niet meer leiden tot lagere premies voor werkgevers en werknemers, maar juist tot hogere pensioenen.
De kern van ons akkoord is dat in voor- of tegenspoed financiële mee- of tegenvallers door alle deelnemers van een pensioenfonds gedeeld worden. Eerlijker dan nu gebeurt. Wij zien niets in de situatie waarbij mensen bij financiële tegenvallers vlak voor hun pensioen merken dat hun pensioen niets meer waard is. Bij een individueel beschikbaar premiesysteem kan dat het geval zijn. In de Verenigde Staten is dit nu de praktijk. Bij ons zullen door de afgesproken premiestabilisatie pensioenfondsen lusten en lasten in solidariteit en over generaties heen collectief worden gedragen. In de nieuwe pensioencontracten moeten pensioenfondsen ook veel duidelijker zijn over wat zij met financiële mee- of tegenvallers doen.
Eerlijk systeem
In de tweede plaats maken rekenaars nu al sommen die ons voorrekenen wat de gevolgen zijn voor bepaalde leeftijdscategorieën. In het akkoord is afgesproken dat de stijging van de levensverwachting met ingang van 2011 niet meer leidt tot een stilzwijgende verlenging van het aantal pensioenjaren. Anders krijgen we de onwenselijke situatie waarin mensen steeds langer leven, naar verhouding korter werken en hierdoor torenhoge premies moeten betalen voor een steeds langere pensioenperiode. Iedereen begrijpt dat dit onhoudbaar is. Werkgevers en werknemers hebben daarom afgesproken dat pensioenregelingen opeenvolgende generaties wel dezelfde rechten aan pensioenjaren moet geven (in hetzelfde aantal jaren opgebouwd). Er wordt niemand wat afgepakt. Het is voor elk pensioendeelnemer een volkomen eerlijk systeem.
Pensioendeskundigen zullen voor 1 september de diverse methoden voor de technische uitvoering op uitvoerbaarheid toetsen. Het is vervolgens aan werkgevers en werknemers per pensioenfonds te bepalen hoe de stijgende levensverwachting verwerkt wordt. Actuarissen die nu al kunnen berekenen wat dit precies gaat betekenen voor de diverse leeftijdscategorieën, bijvoorbeeld voor de huidige 56-plusser, maken aannames zonder de feitelijke aanpak per fonds en sector te kennen. De rekenmethodekeuze voor de technische uitwerking moet nog worden gemaakt. Voorbarige sommen leiden af van de kern van het akkoord: de AOW- en pensioenleeftijd koppelen aan de levensverwachting, een eerlijke behandeling van opeenvolgende generaties, ruimte voor een flexibele uittreedleeftijd en een veel stevigere AOW als fundament van ons pensioenstelsel. Dit laatste is goed voor iedereen, maar in het bijzonder voor lagere inkomens.
Geen afbraak
Met dit akkoord blijft er een eerlijk en solidair pensioen voor iedereen. Blijft uiteraard wel de verplichting voor alle partijen om werknemers daadwerkelijk in staat te stellen om langer door te werken. Wie vast wil houden aan de huidige situatie van pensioenen en elke modernisering uit de weg wil gaan, draait mensen een rad voor ogen. Dan resten ons verschraling en verarming en toch Amerikaanse toestanden met pensioenregelingen voor alleen diegenen die zich dat kunnen veroorloven. Stilstand leidt tot afbraak. Dat kan en mag niet gebeuren.
Peter Gortzak, vicevoorzitter FNV vakcentrale
Jaap Jongejan, voorzitter van CNV vakmensen
Eddy Haket, bestuurder MHP
Cees Oudshoorn, directeur Beleid ondernemingsorganisatie VNO-NCW