Pensioenfondsen kunnen de hoogte en de zekerheid van pensioenen niet meer garanderen. In plaats van hun pensioenbeleid bij te stellen, nemen zij grote risico’s om bestaande verwachtingen waar te maken. Risicobereidheid moet de basis worden van een nieuw pensioenbeleid. Daarmee krijgen deelnemers de keuzemogelijkheid en duidelijkheid over  hun oudedagsvoorziening.

Pensioenfondsen hebben steeds meer moeite om de hoogte van de toegezegde pensioenuitkeringen te handhaven. Dat bleek begin dit jaar uit het rapport van de commissie Goudswaard, die de regering adviseerde over het pensioenstelsel. Daarin staat beschreven dat de verplichtingen van pensioenfondsen toenemen en dat de inkomsten onder druk staan. Door  vergrijzing neemt het aantal pensioengerechtigden toe. Tegelijkertijd neemt de beroepsbevolking af, waardoor de inkomsten uit pensioenpremies teruglopen. Doordat het aantal premiebetalers daalt ten opzichte van het aantal gepensioneerden  wordt het steeds moeilijker om het verlies aan premie-inkomsten te compenseren met hogere premies. Verhoging van de AOW-leeftijd is evenmin voldoende om het bestaande niveau van pensioenuitkeringen te handhaven.

Minder zekerheid

Pensioenfondsen hebben hun beleid niet fundamenteel aangepast aan de door Goudswaard geschetste werkelijkheid. Het beleggingsbeleid is met name gedreven door de impliciete rendementseis die volgt uit de eis dat het pensioen betaalbaar moet zijn.  Pensioenfondsen  zijn steeds meer gaan beleggen in zakelijke waarden als aandelen en vastgoed, waardoor het risicoprofiel van pensioenfondsen sterk is toegenomen en daarmee de zekerheid van de opbrengsten is gedaald.

De kosten van risico’s zijn niet of nauwelijks verwerkt in de verwachte resultaten. Deze kosten vloeien voort uit verliezen van bijvoorbeeld economische en marktcrises, waarvan de frequentie gezien de grotere volatiliteit van de economie alleen maar toe zal nemen. Aandelenbeurzen beleven veel vaker een crisis dan waar de gangbare rekenmodellen van uitgaan.
Pensioenfondsen hebben hun deelnemers echter onvoldoende geïnformeerd over de risico’s van het gevoerde beleggingsbeleid. Door het gebrek aan transparantie bij pensioenfondsen blijven deelnemers in de waan dat de hoogte en de zekerheid van de pensioenuitkeringen in tact blijven.

Risicobereidheid

Maar hoe dienen pensioenfondsen dan hun beleid te bepalen? Risicobereidheid hoort de basis te zijn van een transparant pensioenbeleid dat realistische verwachtingen wekt bij deelnemers van pensioenfondsen. Pensioenfondsen behoren hun risicobereidheid te baseren op de voorkeur en mogelijkheden van hun deelnemers.  Deze risicobereidheid zou leidend moeten zijn voor het beleggingsbeleid.  Deze manier van deelnemen aan pensioenfondsen leidt tot een eenvoudig en overzichtelijk pensioenstelsel voor alle betrokkenen. Een lage risicobereidheid leidt tot een lagere pensioenopbouw met meer zekerheid over de hoogte van de pensioenuitkeringen; een grote risicobereidheid leidt tot potentieel hogere opbrengsten, maar met een hoger risicoprofiel.

Deze oplossing sluit aan bij de voorstellen van de commissie Frijns. Deze commissie heeft begin dit jaar onderzoek gedaan naar de governance, het beleggingsbeleid en het risicobeheer bij pensioenfondsen. Zij benadrukt dat aan de bepaling van het beleggingsbeleid een analyse van de risicobereidheid en het risicodraagvlak van de deelnemers vooraf dient te gaan. Een beleggingsbeleid dat begint bij het vaststellen van risicobereidheid, biedt pensioenfondsen de beste mogelijkheden om transparant te zijn voor hun deelnemers.

Eerlijk verwachtingspatroon

Het wekken van verkeerde verwachtingen door pensioenfondsen over de hoogte van pensioenuitkeringen, is op deze manier een gepasseerd station. Deelnemers en premiebetalers kunnen zelf de keuze maken aan welke zekerheden zij de voorkeur geven bij het regelen van een pensioenvoorziening. Aan lagere pensioenen kunnen ze niet ontkomen, maar een eerlijk verwachtingspatroon waar ze zelf voor kiezen hoort wel tot de mogelijkheden.

Simone Heidema
Managing partner CPI Governance