Onno Steenbeek
Laag inboeken van rendementsopbrengst leidt tot massale versobering van regelingen
In het mediageweld rond de rapporten van de commissies Frijns en Goudswaard dreigt het in september uitgebrachte advies van de Commissie Parameters onder te sneeuwen. Toch kan dat advies op korte termijn de meeste impact op de sector hebben.
De pensioensector staat voor mogelijk ingrijpende veranderingen. Frijns richt zich op fondsbesturen en Goudswaard doet uitspraken richting cao-tafels voor veranderingen die demissionair minister Donner zou moeten faciliteren. Het advies van de commissie Parameters, onder leiding van Henk Don, dat al sinds september bij Donner ligt, geeft de grenzen van de veronderstelde rendementsverwachtingen aan die fondsen moeten hanteren voor premiestelling en herstelplannen.
De Don-adviezen raken door Frijns en Goudswaard wat op de achtergrond, terwijl ze, zeker op korte termijn, de grootste impact kunnen hebben. Meer dan bij de andere adviezen is grote zorgvuldigheid gewenst: een verkeerd besluit kan zeer ongewenste en onomkeerbare gevolgen hebben.
Defined benefit
Partijen zijn het over een aantal zaken eens. Ten eerste vinden ze dat collectieve 'defined benefit' (afgesproken opbrengst) regelingen voor deelnemers het beste zijn. Door de verplichtstelling zijn de kosten zeer laag en risico's voor de individuele deelnemer het kleinst. Dit systeem heeft vanuit het standpunt van de deelnemer de crisis verreweg het beste doorstaan. Het toezicht functioneerde goed, omdat het beleggingsrisico niet ontmoedigde. Het zou toch jammer zijn geweest als fondsen vanwege de regelgeving de opleving in 2009 waren misgelopen.
Beweeglijk
Ten tweede realiseren fondsen en deelnemers zich beter dan ooit dat financiële markten beweeglijk kunnen zijn. De waaier aan mogelijke uitkomsten is groot en het omgaan daarmee is de grote uitdaging voor pensioenfondsbesturen. Daarbij is goede communicatie richting deelnemers over de zekerheid of onzekerheid van het pensioen belangrijker dan ooit.
Ten derde zijn de betrokken partijen het erover eens dat pensioenfondsen met realistische grenswaarden moeten kunnen werken bij het bepalen van de premie en bij het formuleren van verwachtingen voor deelnemers en toezichthouder: niet te hoog, maar ook zeker niet te laag.
De commissie Parameters wilde vijf experts bij elkaar zetten om vast te stellen hoe hoog of laag die realistische parameters nu precies zijn. Vertegenwoordigers van het Centraal Planbureau (CPB), de Nederlandsche Bank (DNB), werkgevers en werknemers zouden onder leiding van een onafhankelijk voorzitter deze klus klaren. Voor een groot deel is het gelukt. Verschil van mening over het verwachte rendement op aandelen, een cruciale parameter, leidde in september tot een verdeeld advies. DNB en CPB stelden samen met de voorzitter dat maximaal 6% rendement op een internationale aandelenportefeuille mag worden verwacht. Sociale partners kwamen op ruim 7%, het gemiddelde over ruim 100 jaar; zelfs zonder het zeer positieve beleggingsjaar 2009 mee te nemen. Onder de huidige regeling is 7,5% het maximum.
Tijdverspilling
Op een recente bijeenkomst, georganiseerd door pensioendenktank Netspar en het CPB, werd aangetoond dat eigenlijk alle rekensommen die uitkomen tussen de 5% en 12% wetenschappelijk verdedigbaar zijn. Beide kampen hebben dus gelijk, en debatteren over 1%-punt lijkt tijdverspilling.
Columnist Ed Groot adviseerde onlangs in deze krant om de visie van de instituties in de commissie het voordeel van de twijfel te geven. Sociale partners zouden te veel belangen hebben die strijdig zouden kunnen zijn met verstandig pensioentoezicht. Verder wordt somberheid vaak verward met intelligentie en als vervolgens een calvinistische minister moet besluiten wat wijsheid is, dan is de uitkomst eenvoudig te raden.
Onverstandig
Het zou echter buitengewoon onverstandig zijn als Donner domweg de lijn van CPB en DNB zou volgen of de adviezen zou middelen. Als onomstotelijk bewezen zou zijn dat deze lagere parameters realistischer zijn dan de hogere, zouden ze in steen gebeiteld moeten worden. Dit is absoluut niet het geval. Als grenswaarden echter te laag worden vastgesteld, leidt dit onnodig tot fors hogere premies die zeker in het huidige tijdsgewricht het herstel schaden, als ze al op te brengen zouden zijn. Om dit te voorkomen zullen pensioenfondsen massaal versoberingen van de regelingen doorvoeren.
In de praktijk betekent dit een beweging van collectieve fondsen waar we allemaal zo blij mee zijn, naar karige individuele beschikbare premieregelingen: een ontwikkeling die onomkeerbaar is als de toekomstige experts de parameters alsnog hoger vaststellen. Onze Britse buren hebben ervaring met een op het oog kleine aanpassing die het hele collectieve pensioenstelsel nagenoeg wegvaagde.
Hoge verwachtingen
Ook Goudswaard kan dit niet de meest gewenste versoberingsroute vinden; hij snijdt vooral de spanning aan tussen het pensioencontract en de te hoge verwachtingen van deelnemers, en spoort fondsen aan innovatieve alternatieven te zoeken. Te lage parameters zouden deze zoektocht onnodig maken, voordat de eerste stap gezet is. Donner doet er daarom verstandig aan de parameters ook voor de komende jaren ongewijzigd te laten.
Paniekzaaierij? Vraag adviseurs hoeveel verzoeken ze van pensioenfondsen krijgen om over te stappen naar beschikbare premieregelingen, daarbij ondersteund door grote verzekeraars die eindelijk weer een pot goud zien blinken. Donner lijkt het laatste duwtje in die richting te willen geven. Als hij collectieve pensioenfondsdeelnemers een warm hart toedraagt, zou hij dat toch echt niet moeten willen.
Dr. Onno Steenbeek is directeur Concern ALM en Risicobeleid bij APG en verbonden aan de Erasmus School of Economics.