Bendert Zevenbergen
De kredietcrisis, het kritische rapport van voormalig ABP-belegger Jean Frijns en de tik van DNB op de vingers van de bestuurders van metaalfonds PME hebben een louterende werking op Nederlandse pensioenfondsen.
Op grote schaal worden portefeuilles doorgelicht, contracten met externe partijen gecheckt en nog eens goed in de spiegel gekeken: weet ik als bestuurder van dit miljardenfonds eigenlijk wel waar ik het over heb?
De toezichthouder laat zich niet onbetuigd. Volgens ingewijden moeten bestuurders van tientallen pensioenfondsen tekst en uitleg geven over de geleden verliezen. Zware middelen als de aanbeveling bij PME blijven zeldzaam, maar als besturen in het duister tasten over hoe de gelden nu eigenlijk worden beheerd, krijgen ze er van de DNB goed van langs.
Weg met onbegrijpelijke beleggingen
Daar het bijspijkeren van de noodzakelijke beleggingskennis tijd vergt, wordt eerst maar snel aan de veilige kant gevaren. 'Alle beleggingen die bestuurders niet begrijpen, gaan de deur uit', zo stelt men.
Dat betreft natuurlijk gestructureerde renteproducten die de fondsen soms tot hun eigen verrassing bleken te bezitten. Maar ook op zich eenvoudige derivaten en uitleencontracten worden gemeden. Met de val van Lehman blijkt het ineens helemaal niet zo makkelijk om het faillissementsrisico op contractpartijen te beheersen.
Passieve mandaten
Een andere trend is het verruilen van actieve mandaten voor passieve. Simpeler gezegd kiezen institutionele beleggers op grote schaal voor eenvoudige en relatief goedkope producten waarbij precies een bepaalde index wordt gevolgd. Duurdere beleggers die beweren met hun expertise het net even beter te doen, zijn nu weinig populair.
Recent maakte het Britse pensioenfonds van Shell (euro 12 mrd) bekend dat het zijn actieve aandelenmandaten afbouwt en maximeert tot 40% van de portefeuille. Naar verluidt doen veel Nederlandse fondsen hetzelfde.
Pijn
Het zijn vooral de actieve beheerders van vastrentende waarden die voor pijn hebben gezorgd. In hun poging om de indices te verslaan, kochten zij vóór de crisis producten die op papier iets risicovoller waren, en daarmee wat rendabeler. Tijdens de crisis werd echter het kaf van het koren gescheiden en zakte alles wat niet aan de hoogste kredieteisen voldeed als een baksteen.
Het bezitten van een hele index betekent niet dat er geen verliezen kunnen worden geleden, maar de kans om verrast te worden is klein. Nog even en het besturen van pensioenfondsen wordt weer eenvoudig. 'Zorg er dan wel voor dat je met vier personen bent, want dan kun je tenminste klaverjassen', zo grapte Gerrit Zalm ooit toen hij nog directeur van het CPB was en het leven nog overzichtelijk.